Facebook
RSS
Havale karşılığında ücret almanın hükmünü öğrenmek istiyoruz. Bankanın havale çıkartandan, havale işlemi karşılığında bir ücret alması câîz olur mu? Havale isteminin fıkhı dayanağı ne olursa olsun, cevap olumludur.

Bunun açıklanmasına gelince: Eğer bankanın havale çıkartılmasını emredene ödemesi gereken bir borcu varsa; banka da bu borcu; havale çıkartanın, adına havale çıkartılana olan alacağını ödemek suretiyle ödemekte ise; bu durumda bankanın bir ücret alması mümkündür. Bu, havale işlemi için yapılan fıkhı müşahhaslaştırma şekillerinin birincisidir. Çünkü havale çıkartılmasını emreden ile banka arasında ortaya çıkan borcun ödenmesi, akdin gerçekleştiği yerden başkasında olmaktadır. Her ne kadar banka havaleyi emredene borçlu ise de, borçlu da her ne kadar karşılıksız olarak borcunu ödemek zorunda ise de, alacaklının istediği yerde borcunu ödemek zorunda değildir. Eğer alacaklı, yapılması gereken tabiî yerin başkasında alacağının ödenmesini isterse; o takdirde bunun karşılığında bir ücret tahsil etmek, bankanın hakkı olur.

Eğer konuyu fıkhı açıdan müşahhaslaştırırken ikinci şekilde söz konusu olduğu gibi havale işlemi, havale yazısı çıkartmakla emir olunan bankanın, adına havale çıkartılanın havale çıkartandaki alacağının ödenmesi anlamına alınırsa; bunun bankanın müşterisi lehine yaptığı bir hizmet olduğu ve bunun için bir ücret tahsil edeceği de açıkça anlaşılır. Bu hizmetin kıymeti, havale çıkartılmasını emredenin zimmetindeki borcun ödenmesinden ileri gelir. Borçlu bunu ancak bir takım harcamalarda bulunduktan sonra ödeyebilirdi ve bu harcamalar da ödeyeceği miktardan başka olacaktı.

Eğer banka havalesi çıkartma işlemi, bu işlemi fıkhı bakımdan müşahhaslaştırırken üçüncü halde olduğu gibi fıkıhta öngörülen bir havale ise ki bu durumda havale çıkartılmasını emreden başka bir yerdeki alacaklısını bankaya havale etmektedir. Havale çıkartılmasını emredenin bankadaki hesabı ya açıktır veya bankadaki carî hesabında bir alacak bakiyesi vardır; ya da havale çıkartılmasını istediği anda belirli bir meblağı getirmiştir ve bunu bankanın havale etmesini istemektedir.

Eğer hesabı açık ise, bankanın ona bir borcu yok demektir. Dolayısıyla havale, borcu olmayana yapılmıştır. Eğer alacak bakiyesi varsa, bu durumda banka borçludur ve havale borçlu üzerine yapılmıştır… Her iki halde de, yani borçlu bile olsa, bankanın bir ücret alması caizdir. Çünkü başka bir yerde üzerindeki borcu ödemek zorunda değildir. Borçlu üzerine yapılan havale ise, onu borçlandıran akdin şart koşmadığı belirli bir yerde ödemeye zorlamak anlamını taşımaz… Bu nedenle banka belirli bir yerde borcunu ödemek durumunda kaldığı için ücret alabilir.

Havaleyi isteyenin belirli bir meblağı getirip gelmesi haline gelince; bu borçlanma akdinin ileride ortaya çıkacağı anlamına gelir. Bu akid gereğince banka borçlu, havaleyi, isteyen de alacaklı olur. Böylelikle onun bankaya havale çıkartma emrini vermesi mümkün olur. Bu durumda bankanın havale çıkartmasını emredene borç akdi sırasında izni olmadan kendi alacaklısını bankaya havale etmemesini veya ettiği takdirde belirli bir ücret ödemesini şart koşabilir. Böyle bir şart geçerlidir. Çünkü borçlunun alacaklıya koştuğu bir şarttır. Alacaklının borçluya değil. Son olarak, eğer havale işlemi, ortaya koymuş olduğumuz dördüncü şekilde ise: o da havale çıkartması emredilen bankanın, havale emrini veren müşterisini -kendisinden alacaklı olması itibariyle- başka bir yerdeki bankaya havale etmesi idi. Borçlu bile olsa bankanın ondan bir ücret alması câîz olur. Çünkü borçlu, bu şekilde borcunu ödemek zorunda değildir. Aksine nakdî olarak da borcunu ödemesi mümkündür. Eğer alacaklı ondan bu özel şekilde borcunu ödemesini isterse, ona belirli bir ücret ödenmedikçe bunu yerine getirmeyebilir.

YAZAR: MUHAMMED BAKIR es SADR




coded by nessus

Sitemize yeni eklenen makale ve içeriklerden haberdar edilmek ister misiniz? E-mail adresinizi sistemimize kaydedin, sizi haberdar edelim. (Lütfen geçerli ve sürekli kullandığınız e-mail adresinizi kaydediniz.)