Facebook
RSS

İslâm iktisadı fıkhın “muâmelât” İçenden, yeni bağımsızlık kazanma yolunda olan bir ilim dalıdır. Ticaret günlük üretim, mal ve para mübadelelerinin işleyiş şeklini ve hükümlerini incelerken, iktisat bu mübadelelerin genel esaslarını, planlanmasını, sermaye birikimi ve bu birikimin yatırımlara sevk edilmesi gibi konuları teori olarak inceler ve bir sistem olarak uygulanmasını amaçlar.

Günümüzde çeşitli İslâm ülkelerinde İslâm iktisadı araştırılmakta ve okutulmaktadır bu konuda İngilizce, Arapça ve Türkçe te’lif ve terceme eserler vücuda getirilmiştir. Aşağıda bu çalışmalardan söz edeceğiz.

İslâm ekonomisi bir ilim dalı olarak yeni ise de bu ilmin dayandığı kaynak ve temeller İslâm kadar eskidir. Çünkü İslâm’ın ekonomik doktrinleri Kuran’da yüce Allah tarafından tarif edildiği gibi, Hz. Muhammed (s.a.) ve ilk müslümanlar tarafından uygulanmıştır. Günümüzde İslâm iktisadı teorik olarak incelenirken, İslâm kalkınma Bankası, İslâmî finans kurumları ile bazı kişi veya kuruluşlarişleyiş ve muamelelerini buna göre düzenlemeğe çalışmaktadır. İslâm ekonomisi konusunda sempozyumlar düzenlenmiş, birçok öğretim ve araştırma programları başlatılmış ve profesyonel yayınlar yapılmıştır.

İslâm iktisadını araştırmak isteyen, kimsenin, öncelikle fıkhın muamelatından alışveriş, şirketler, icare, rehin, karz, mudarabe vb konuları incelemesi gerekir.

İslâm ekonomisi Mekke’de 1976’da yapılan ilk İslâm ekonomisi milletlerarası konferansta ve daha sonra yapılan Cidde Kral Abdülaziz Üniversitesi İslâm Ekonomisi Araştırma Merkezi’nin kurulması île yeni bir ruh kazandı Bundan sonra çeşitli İslâm ülkelerinde bu konuda akademik araştırmalar başlatıldı Aşağıda bunları kısaca belirteceğiz.

 1. Kuala Lumpur (Malezya) Uluslararası İslâm Üniversitesi Ekonomi Fakültesi

Bu fakülte 1983’te kuruldu 4 yıllık ekonomi, iş ve muhasebe temel dersleri verir. Okutulan dersler şunlardır: Ekonomi teorisi, iş ve muhasebe, Nicesel analiz ve Araştırma Metotları, İslâmî Muameleler, iktisatçıya Gerekli Fıkıh ve lisan dersleri

 2. İslâmabad: Uluslararası İslâm Üniversitesi, Uluslararası İslâm Ekonomisi enstitüsü ekonomi okulu

Okul 1981’de kurulmuş olup, 4 yıllık temel eğitim, master ve doktora programları île üst yönetici eğitim programları uygulanır. Master ve doktora programları ilk kez 1985-1986 öğretim yılında başlatılmış olup, bununla şerîatın ana kaynakları kullanılarak ekonomide temel ve pratiğe yönelik çalışmalar yapılması amaçlanmıştır. Lisansüstü akademik çalışmalara Pakistan dışından gelen ve gerekli şartları taşıyan, öğrenciler de katılabilmektedir.

 3. Suudi Arabistan: Riyad imam Muhammed b Suud el-İslâmiyye Üniversitesi İslâm Ekonomisi Bölümü

Bu bölüm 1980’de kuruldu İslâm ekonomisinde 4 yıllık temel eğitim verir. Malezya’da İslâm

ekonomisi Fakültesindeki benzer dersler burada da okutulur. Ancak fıkıh ve İslâmi Muameleler toplam programın %50 sini kapsamaktadır.

 4. Mekke: Ümmü’l-Kura Üniversitesi İslâm Ekonomisi Bölümü

Bu bölüm 1981 yılında kuruldu 4 yıllık temel ekonomi eğitimi verir. Mastır ve doktora programları da vardır.

5. Kıbrıs: İslâm Bankacılığı ve Ekonomi Uluslararası enstitüsü

Bu enstitü 1981’de kurulmuş 1985’de durdurulmuştur. İslâmî banka ve finans kuruluşlarına yönetici ve uygulayıcı iktisatçı yetiştirerek amacıyla açılmıştı. Ancak üç yıllık faaliyetten sonra, finansman kaynağının kesilmesi yüzünden bu enstitü kapanmıştır.

 6. Sudan: Omdurman İslâm Üniversitesi Ekonomi Bölümü

Üniversite, İslâm ekonomisi, özellikle zekat ve İslâmî bankacılık konusunda, araştırma ve eğitime dayanan iç ve dış program hazırlama aşamasındadır. Amaç, İslâm ekonomisi prensiplerinin uygulama problemleri ile ilgili akademik ve pratik konularda eğitilmiş insan gücü yetiştirmektir.

 7. Malezya / Kuala / Kebangsan Üniversitesi

Burada ekonomi fakültesinde yalnız “İslâm Ekonomisinin prensipleri” adlı bir ders okutulmaktadır.

 8. Riyad: Kral Suud Üniversitesi

Bu üniversitenin Eğitim kolejinde “İslâm’ın ekonomik Sistemi”, idari Bilimler Kolejinde ise “İslâm’da Ekonomik Düşünce” adlı dersler okutulmaktadır. Bu tip İslâm ekonomisi dersleri İslâm ülkelerinde, özellikle Pakistan, Bangladeş, Endonezya Malezya, Suudi Arabistan, Ürdün, Kuveyt, Mısır ve başka Arap ülkeleri ile, Hindistan’da ve bazı küçük İslâm azınlıkların üniversitelerinde, temel ekonomi bölümlerinde verilmektedir.

 9) Nijerya/ Sokoto Üniversitesi

Bu üniversitenin Sosyal ve idari Bilimler Fakültesi içinde İslâm Ekonomisi konusunda 7 ders verilen 4 yıllık ekonomi programı uygulanmaktadır. İş Ahlâkı ve İslâm Bankacılığı dersleri bunlar arasındadır.

 10. Cidde İslâm Kalkınma Bankası Araştırma Bölümü

Bu araştırma bölümü, bugüne kadar İslâm ekonomisinin öğretilmesi, İslâmî finans kurumları, zekât ve vakıflar gibi konularda pek çok eğitici seminer verilmiştir. Burada çeşitli İslâm ülkelerindeki zekat, vakıflar ve faizsiz bankacılık uygulamaları tartışılır. İslâm kalkınma Bankası, bir çok milletlerarası semineri organize ederek büyük bir tecrübe ve kaynak birikimi oluşturmuştur.

 11) Türkiye’de yapılan çalışmalar

60 milyon (bugün70 milyon’dan fazla) nüfuslu ve büyük çoğunluğu Müslüman olan Türkiye’de İslâm iktisadını inceleyen bir fakülte, bölüm veya bir araştırma enstitüsünün üniversiteler bünyesinde kurulamamış olması büyük eksikliktir. Pek çok ekonomik konuda alternatif üretilemeyen iktisat fakültelerinin de bu konuda suskun kalması, hala bazı bilim alanlarında aşılamayan “tabuların” varlığını akla getirmektedir. 20. Yüzyıl bütün bilimlerde kökene inilmesi amaçlanan ve her sosyal ve ekonomik konunun gerçeğine ulaşılmaya çalışılan bir asırdır Temelde İslâm’a mensup olan veya olmayan her iktisatçının böyle bir toplumda, beşerî ekonomik doktrinlerin vahiy ve sünnet karşısındaki durumunu araştırma hakkı ve görevi olmalıdır.

Ekonominin özü sayılan para hareketlerinde İslâm’ın getirdiği faiz yasağı mü’min iktisatçıyı düşündürmelidir. İslâm’da amaçlanan faizsiz bir ekonomik sistemin nasıl işleyeceği ve sonuçlanırının ne olabileceği, ya da tarihte böyle bir uygulamanın nasıl sonuçlar verdiği konuları iktisat fakültelerinde tartışılmalıdır. Günümüzde lisans seviyesinde bir İslâm iktisadı dersinin bile fakültelere konulmamış olması, bu konuda bir çalışmanın yapılmadığını gösterir. ilahiyat Fakültelerinde “İslâm Hukuku” dersi içinde bazı ekonomik konuların işlenebilmesi yanında, yüksek lisans ve doktora dersleri arasında “İslâm iktisadı” adı ile ders ve seminerler verilmektedir Diğer yandan son bir iki yıllık uygulamada fakülte dersleri arasına seçmeli de olsa, “Din ve iktisat” dersinin konulması bu konuda olumlu bir adım sayılabilir.

Diğer yandan, bazı vakıf ve kuruluşlar tarafından “İslâm’da Finans Kaynakları”, “İslâm’da Enflasyon ve Önleyici Tedbirler”, “İslâm’da işçi ve işveren Münasebetleri”, “İslâm’da Zekat Potansiyeli” gibi bir çok konuda düzenlenen bilimsel tebliğli toplantılar İslâm iktisadını güncel hale getirmiştir Bu gibi sempozyum Tebliğleri daha sonra kitap halinde de yayınlanmaktadır Böylece Türkiye’de terceme ve te’lif İslâm iktisadını çeşitli yönleriyle inceleyen eserler yayınlanmıştır. Bu araştırmalar sonucunda İslâm’ın ekonomik sisteminin bir bütünlük içinde açığa çıkacağında şüphe yoktur. İslâm’da bir konuda önce bilgilenme, sonra bu bilginin topluma tebliğ edilmesi ve amelin bunu izlemesi amaçlanır. Mü’minin sahip olduğu mal, para, servet ve kazancının bereketlenmesi buna bağlıdır.

 YAZAR:Prof. Dr. Hamdi Döndüren

KAYNAK: Altınoluk Dergisi 1993 – Ekim, Sayı: 092, Sayfa: 022




coded by nessus

Sitemize yeni eklenen makale ve içeriklerden haberdar edilmek ister misiniz? E-mail adresinizi sistemimize kaydedin, sizi haberdar edelim. (Lütfen geçerli ve sürekli kullandığınız e-mail adresinizi kaydediniz.)