Facebook
RSS

İstihsana “kamu yararı” diyebiliriz. Serahsi gibi fakihlerin tanımıyla” kolaylğı sağlamak, güçlüğü terketmek” anlayışıdır.[1] teknik olarak istihsan, daha güçlü bir delille karşılaştığı için zahiri kıyası terkedip gizli kıyası tatbik etmeye denir.

İstihsanın kaynağı, genellikle zorunlu ihtiyaçlar yani, zaruretlerdir. Bunlar dikkate alınmadığında toplumsal bir zarar ortaya çıkar. Kamu yararı(menfaat ve maslahatı) bunların dikkate alınmasının gerektirir ki şeriatin amaçlarından biri de maslahatı geçekleştirmektir.

Tercih edilmesi gereken ve zaruretin kaynağını oluşturan maslahat daha kolay ve faydalı olan şeydir. Zaruretler yasak olan şeyleri de mübah kılarlar. Kendileriyle sınırlıdırlar ve genelleştirilemezler. Sadece ilgili konuda kamunun zarara uğratılmaması amaçlanır.

Zaruretin ortadan kalkmasıyla bunun gerektirdiği olağanüstü durum da ortadan kalkar. Eğer zaruret bir engeli ortadan kaldırmışsa zaruretin giderilmesiyle bu engel geri döner.

İstihlah ise istihsandan daha kapsamlıdır. “Kolaylığı sağlamak, güçlüğü terketmek” ilkesinin daha geniş bir yorumudur. Sadece zaruretlerin değil bütün maslahatların gereğinin yapılmasını ifade eder.

Halkın ruh ve beden sağlığının, malının canının korunmasını gibi bizzat şeriat tarafından esas kabul edilen maslahatların yerine getirilmesi öncelikle şarttır. Meşru olmayan ticaretten elde edilen kazanç gibi şeriatın reddettiği maslahatlar ise sosyal zarar oluşturacakları gerekçesiyle engellenir. Bunun dışında kalan maslahatlar şeriat tarafından kabul edilmiştir. Bunların yerine getirilmesi ilke olarak gerekli görülmüştür.

İslam da zararların ve zorlukların giderilmesi ve kolaylıkların celbedilmesi esastır. Bu da maslahat içerisinde yer alır. Sosyal zarar ile ferdi zarar karşılaştırıldığında ferdi zarar tercih edilir. [2]

Hz. Ömer’in (r.anh) müellefe-i kuluba, ilgili zaruretin geçici olarak ortadan kalktığı gerekçesiyle, zekat paylarını vermemesi [3] ve bir kıtlık yılında hırsızlık yapanın elini kesmemesi istislaha örnek olarak verilmektedir.

PROF. DR. AHMET TABAKOĞLU

—————————————————————–

[1] “Allah sizin için kolaylık ister, zorluk istemez.” (Bakara, 2/185)

[2] Mecelle, md.26.

[3] Hamidullah,II,957.




coded by nessus

Sitemize yeni eklenen makale ve içeriklerden haberdar edilmek ister misiniz? E-mail adresinizi sistemimize kaydedin, sizi haberdar edelim. (Lütfen geçerli ve sürekli kullandığınız e-mail adresinizi kaydediniz.)