Facebook
RSS

A) İcâre Terimi ve Kapsamı:

İcâre sözlükte, menfaatin satımı, demektir. Bir terim olarak ise; yararlanma üzerine yapılan ivazlı bir akittir.[1] Genel anlamda kira, iş akdini kapsamına alır.

Kur’an-ı Kerim’de, bîr kimsenin çocuğunu emziren süt anneye, ücretinin verilmesinin istenmesi[2] ve Şuayb Peygamber’in Hz. Musa’yı bir bedel karşılığında çalıştır­ması[3] bunu gösterir.

Saîd b. el-Müseyyeb (ö. 93/711)’in şöyle dediği nak­ledilmiştir :

«Biz topraklarımızı, sulak ve verimli yerinin ürünü kendimize âit olmak üzere kiraya veriyorduk. Resulullah (s.a.) bunu yasakladı ve bize toprağı altın yahut gü­müş karşılığında kiraya vermemizi emretti[4]» Ayn’ı bakî kalmakla birlikte, kendisinden yararlan­mak mümkün olan herşeyin kiralanması caizdir. Aksi hal­de caiz olmaz. Çünkü kendisi istihlâk edilmekle yarar­lanmak mümkün olan şeylerin ayn’mı geri vermek müm­kün olmaz. Bu yüzden altın, gümüş, nakit para ile ölçü veya tartı ile alınıp satılan şeylerin kiralanması caiz de­ğildir. Çünkü bunlardan istihlâk edilmedikçe yararlanma söz konusu olmaz. Kira akdinin konusu ise ayn değil, yararlanmadır.[5]

İbnu’l-Kayyim (ö. 751/1350) kira akdinde, ayn’la ya­rarlanmayı eşit sayar ve istihlâk edilmekle yararlanmak mümkün olan bazı şeylerin de kiraya konu olabileceğini belirtir. Meselâ, karz-ı hasende kişi ödünç aldığı dirhem­lerden yararlanır, sonra bunların bedelini geri verir.[6]

B)   Kiralama Yöntemi île Kredi Sağlama:

Sermaye sahibi, mal ve hizmet üretiminde kullanıla­cak makine ve teçhizatı, istek üzerine önce satın alır, son­ra bunu satın alacak finansmana sahip olmayan üretici­ye «kira akdi» ile devreder. Meselâ, iş hacmi büyüyen, fakat elinde o gün için toplu sermayesi bulunmayan bir dokumacının 10 tane dokuma tezgahına ihtiyacı olsa, ser­maye sahibi 50 milyon liraya satın aldığı 10 adet tezga­hı, tanesi ayda 150 bin lira kira ile üreticiye devretse, bir bakıma ona 50 milyon kredi imkânı sağlamış olur. Üretici mâlî durumunun iyileştiği bir sırada, bu tezgahlan bilirkişinin belirleyeceği bir satış bedeliyle satın ala­bilir.

Böyle bir yöntemde her iki taraf da kârlı çıkar. Şöy­le ki, sermaye sahibi, 50 milyonunu mala bağlamış olur. Tezgahlarda normal yıpranma olsa bile anapara enflas­yona karşı kendisini korur. Meselâ, üreticinin 5 yıl son­ra bu tezgahları satın alacak ekonomik güce sahip oldu­ğunu düşünelim. Sermaye sahibi bu sürede 90 milyon li­ra geliri, sağlamış olur. Tezgahların yeni satış kıymeti % 100 artmışsa 100 milyon da satıştan alır. Ayrıca kira bedeli yıllara göre artmış da olabilir. Üretici de ayda yak­laşık ortalama 10 tezgahtan 1 milyon 600 bin lira net ge­lir sağlamışsa. 5. yılın sonunda tezgahlar kendisini öde­miş olur.

Sonuç olarak iş hacmi elverişli olan müteşebbislerin kiralama yoluyle işlerini büyütmesi ve bu şekilde dolay­lı yoldan kredi kaynağı elde etmeleri mümkündür.[7]

YAZAR: PROF. DR. HAMDİ DÖNDÜREN

———————————————————————–

[1] el-Kâsânî,  Bedâyiu’s-Sanâyi’, c. IV, s. 174;  İbnü’1-Hümâm, Fethu’l-Kadîr, c. VII, s. 145;  İbn Âbidîn, Reddü’1-Muhtâr, c. V, s. 1.

[2] Talâk, 6.

[3] Kasas, 27.

[4] eş-Şevkânî, Neylü’l-Evtâr, c. V, s. 279.

[5] el-Kâsânî, a.g.e, c. IV, s. 175.

[6] İbnu’l-Kayyim,  I’Iâmü’l-Muvakkıîn,  c.  II,   s.   15.

Dr. Hamdi Döndüren, Çağdaş Ekonomik Problemlere İslami Yaklaşımlar, İklim Yayınları: 120-121.

[7] Dr. Hamdi Döndüren, Çağdaş Ekonomik Problemlere İslami Yaklaşımlar, İklim Yayınları: 121-122.




coded by nessus

Sitemize yeni eklenen makale ve içeriklerden haberdar edilmek ister misiniz? E-mail adresinizi sistemimize kaydedin, sizi haberdar edelim. (Lütfen geçerli ve sürekli kullandığınız e-mail adresinizi kaydediniz.)