Facebook
RSS

Finansman açığını kapamaya yönelik bir başka faizsiz enstrüman ise ortaklık kurmaktır. Tarih boyunca insanlar bazı durumlarda müşterek çalışma yapıp neticede ortaya çıkan hâsılatı bölüşmüşlerdir. Ticaret hayatında da sermayesi muayyen bir malı almaya ya da bir işletme kurmaya yetmeyen kimse, başkasıyla ortak olmak suretiyle istediği malı alabilmekte ya da işletme açabilmektedir. Şirket (ortaklık) bir terim olarak şöyle tanımlanır: “Bir şey üzerindeki hakkın iki ya da daha fazla kimseye ait olmasıdır.” Rivayete göre Resûlullah (s.a.v) kudsî bir hadiste Rabbimizin şöyle buyurduğunu haber vermiştir: “Ben birbirlerine ihanet etmedikleri sürece iki ortağın üçüncüsüyüm. Hainlik ederlerse aralarından çıkarım!”[1]

İbâha ortaklığı; kimsenin malı olmayan şeyleri almak ve istifade etmekte herkesin ortak olmasıdır (Mecelle, md: 1045). Mubah olan bir şeyi ihraz eden, ona mâlik olur (Mecelle, md: 1249). Herkes mubah mallardan istifade etmekte serbesttir; ancak başkasına zarar verilmemelidir (Mecelle, md: 1254).

Mülk ortaklığı ise şirket akdi olmaksızın iki ya da daha fazla kişinin bir mal üzerinde satın alma, hibe, vasiyet ve miras gibi yollarla ortak olmalarıdır (Mecelle, md: 1060). Mülk şirketi, ihtiyarî ve cebrî olmak üzere ikiye ayrılır. İhtiyarî şirket; ortakların kendi tasarrufuyla olur. Zorunlu şirket ise ortakların tasarrufu dışında gerçekleşir. Örneğin bir malı ortak satın alma, ortak hibe kabul etme ya da ortak olarak vasiyete muhâtap olma ihtiyarî ortaklık iken; bir mala mirasçı olmak zorunlu ortaklıktır (Mecelle, md: 1062-1064). Mülk şirketi, mal ve borçta ortaklık şeklinde de taksim edilir. Malda ortaklık muayyen ve mevcut bir malda ortaklıktır. Borçta ortaklık ise bir kimseden alacakta ortaklıktır (Mecelle, md: 1066-1068).

Akit şirketi ise iki ya da daha fazla kişinin sermaye ve faydası müşterek olmak üzere ortaklık kurmalarıdır (Mecelle, md: 1329). İki kısma ayrılır:

1. Mufâvaza şirketi: İki tarafın sermayede ve kârda eşit katılım ve pay sahibi olmak üzere ortaklık kurmalarıdır (Mecelle, md: 1331).

2. İnan şirketi: Yukarıdaki eşitliğin gözetilmediği ortaklıktır (Mecelle, md: 1365).

Her iki kısmıyla (mufâvaza ve inân) akit şirketi; emvâl (sermaye), a’mâl (iş) ve vücuh (itibar) ortaklığı olarak üçe taksim olunur. Emvâl şirketi, ortakların sermaye koyup ticaret yapması ile oluşacak kâr ve zarara ortak olmalarıdır. İş ortaklığı meslek ve sanatlarını birleştirerek kurulan ortaklıktır. İtibar şirketi ise sermaye koymadan borç ya da veresiye mal alarak yapılacak ticarete ortak olmaktır (Mecelle, md: 1332).

Mudârebe, bir taraftan sermaye ve diğer taraftan emek olmak üzere kurulan şirkettir (Mecelle, md: 1404). Müzâraa şirketi bir taraftan arazi diğer taraftan emek olmak üzere kurulan ve topraktan alınacak mahsulün paylaşılacağı ortaklıktır (Mecelle, md: 1431). Müsâkât ise bir taraftan ağaçlar diğer taraftan emek olmak üzere kurulan ve ağaçlardan alınacak meyvelerin paylaşılacağı ortaklıktır (Mecelle, md: 1441). Ortaklıkta, taraflar ortaklıklarını sürdürme kararı alabilecekleri gibi hisselerini birbirlerine de satabilirler. Böylece hissesini satanın şirketteki payı biter ya da azalır; diğer tarafın payı artar. Bu durum Mecelle’de şöyle maddeleştirilmiştir: “Hissedarlardan biri hissesini dilerse müşârikine satar. Ve dilerse müşârikinden izin almaksızın âhar kimseye dahi satabilir” (Mecelle, md: 1088).

YAZAR: MEHMET ODABAŞI


[1] Ebû Dâvud, Sünen, III, 256; Hâkim en-Neysâbûrî, Müstedrek, II, 60; Beyhakî, es-Sünenü’l-kübrâ, VI, 78.




Sitemize yeni eklenen makale ve içeriklerden haberdar edilmek ister misiniz? E-mail adresinizi sistemimize kaydedin, sizi haberdar edelim. (Lütfen geçerli ve sürekli kullandığınız e-mail adresinizi kaydediniz.)